اکنون زمان تعبیر رویاها فرا رسیده است آرزوی شمارا برایتان می بافیم

تاریخچه فرش دستباف قم

(گردآوری: مهندس محمدمهدی نبی زاده)

 

 

گزیده ای ازتاریخچه فرش دستباف قم:

استان قم در جنوب استان تهران و در مسیر ارتباطی استان های جنوبی با مرکز و شمال کشور واقع شده است. استان قم شامل چهار بخش کهک، مرکزی، جعفرآباد و خلجستان و 256 روستا بوده و مرکز آن شهرستان قم می باشد که در مجاورت کویر نمک قرار گرفته است. و به دلیل اینکه مناطق و روستاهای قم در موقعیت های مختلف جغرافیایی قرار گرفته اند. دارای آب و هوای متنوعی بوده و از وضعیت آب و هوای کویری و بیابانی تا آب و هوای سرد و کوهستانی برخوردار است. بر اساس این تنوع اقلیمی موقعیت های کشاورزی متنوعی در استان بوجود آمده و امکان کشت اکثر محصولات کشاورزی فراهم گشته است.اکثر روستاییان این استان علاوه بر کشاورزی و دامداری، به امر تولید صنایع دستی خصوصاً قالیبافی نيز اشتغال دارند.

 سوابق تاریخی:

هر چند صنعت قالیبافی از دیرباز بین عشایر و روستاییان قم رایج بوده است. لکن سابقه قالیبافی در قم با شیوه فعلی به اواخر دهه دوم قرن بیستم میلادی یعنی حدود 80 سال قبل می رسد؛ یعنی زمانی که تجار کاشان دارهای قالی را بدانجا برده و کار را در مقیاسی محدود شروع کردند و هنوز بیست سالی از آن نگذشته بود که قالیبافی در آن با ابعادی تجارتی به صورت پیشرفته و قابل ملاحظه ای ارائه طریق داد. اين صنعت بسرعت در شهر قم معمول و رایج شده و به تدریج به روستاهای اطراف نیز گسترش یافت. با اینحال صنعت قالیبافی در بین عشایر شاهسون منطقه از قبل به شیوه ذهنی بافی معمول بوده است

 ساختار:

قالیهای قم ابتدا با استفاده از پشمهای نه چندان ظریف وارد بازار می شدند. و عموماً با رجشمار40 انجام می گرفتند. در سالهای بعد هنرمندان قالیباف قم تحول قالیبافی را به حد تکامل رسانیده و با مهارت و توانایی خاصی مبادرت به بافت فرشهای تمام ابریشم قم با رجشمار بسیار بالایی نمودند. قالیهای ابریشمی نفیس که بدین ترتیب و با این نخهای ظریف ابریشمی به بازار عرضه گردید نیز تحت عنوان گل ابریشم مرسوم شدند.

عامل تعیین کننده برای شناسایی قالی های قم تکنیک کار است زیرا که کاملاً منظم و کامل است. اگر به قالی های جدید با کیفیت عالی (مثلاً قالی های کاشان، تهران، کرمان و غیره) دقیق شویم، در پشت این قالی ها بخصوص در کلفتی پودها، تار و یا گره ها، پاره ای بی نظمی ها را خواهیم دید که البته قابل چشم پوشی اند. این بی نظمی در قالی های قم مطلقاً وجود ندارد و نظم آنها به نحوی است که گاهی انسان را به تردید می اندازد و این تردید تا جایی است که فکر می کند مبادا این قالی با ماشین بافته شده است.

قالی های ابریشمی قم بافت آن بسیار فشرده و بادوام و تار آن از نخ پنبه ای تابیده شده و پود آن نازک تر است. گره ها از پشم زیبای محلی که به نام سبزوار معروف است می باشند. این گره ها بسیار کوچک اند (بطور متوسط در هر دسی متر مربع 4000 تا 7000 گره) و از نوع فارسی باف می باشند. ارتفاع پرزها متوسط و فقط در یک طرف این قالی ها ریشه دیده می شود. ریشه ها دوتایی و به هم تابیده هستند. بعلاوه این ریشه ها بجای این که صاف باشند به نظر می رسند که بطور نامنظمی از قالی بیرون جهیده اند.

ساختار اولیه:

تار و پود معمولاً از نخ تابیده بسیار ظریفند. در قالیهای ابریشمی تار و معمولاً پود از ابریشم هستند..

گره: قالیهای قم بدلیل ظرافت بسیارشان شهرت دارند. حداقل 2500 گره در هر دسیمتر مربع دارند و در قالیهای نا مرغوب این تعداد به 10000 گره در هر متر مربع می رسد و در قالیهای ابریشمی این تعداد بیشتر است و نوع گره، گره فارسی است، بندرت جفتی بافی نیز در این منطقه دیده می شود. پرز: پرزها در قالی قم محکم و کمی خشن بوده و بیشتر از پشم تابیده بسیار نازک یا ابریشم تابیده بسیار ظریف استفاده می شود. پرز قالیها معمولاً کوتاه و چنانچه از ابریشم باشد بسیار کوتاه چیده می شود.

کیفیت:

قالیهای ابریشم قم (ابریشم و کرک وابریشم ) بسیار بادوام و بیشتر جنبه تزئینی دارند و از بهترین تولیدات قالیهای ایران محسوب می شوند.

 طرحهای رایج:

طرحهای قالی قم همانند رنگهای مورد استفاده از تنوع و گستردگی خاصی برخوردار است. نقشه های قالی های قدیمی قم را طرح های مشهور به لچک و ترنج شاه عباسی – محرمات- محرابی و شکارگاه تشکیل می دادند این طرح ها که با اقتباس از نقشه های کاشان و اصفهان تهیه شده بود بسرعت با خلاقیت طراحان قم دچار تحول شده و سبک جدیدی در صنعت قالیبافی ایران پدیدار گشت. این سبک با ویژگیهایی نظیر طراحی استادانه و هماهنگی نقوش و رنگ آمیزی بدیع و کم نظیر به "سبک فرش قم" مشهور گردید.

و بالاخره با توجه به تنوع نقوش و مهارتی که در بافنده قم سراغ داریم تعجبی نخواهد داشت اگر شاهد تولید طرح هایی هندسی و نیمه هندسی در بافته های این منطقه باشیم. لذا بافت طرحهایی هندسی همانند قالیهای قفقاز و نقشهای هراتی موسوم به ماهی درهم که در مدالیونی چند ضلعی متن قالی قم را بخود اختصاص می دهند، گهگاه تعجب بیننده را که همواره به اصالت طرحهای هر منطقه می اندیشیده است بر می انگیزد.

و ناگفنه نماند که با توجه به سلیقه بازارهای هدف همواره تنوع و نوآوری باعث دوام وحضور فرشهای ابریشم و گل ابریشم قم در کشور و دنیا بوده است تولیدکنندگانی چون محمدشکاری دهج که با خلاقیت و نوآوری و سالها تجربه در امر تولید فرشهای دستباف پشمی و ابریشمی اقدام به ابداع طرح فرش دستباف قمات قم نمود که هم اکنون سرآمد بسیاری از فرشهای دستباف ابریشم و گل ابریشم و کرک ابریشم و قالیچه و ذرع ونیم و...کشور میباشد..

رنگ بندی:

صنعت قالیبافی قم (خصوصا فرشهای ابریشمی)همواره به استفاده از رنگهای زیبا و چشم نواز مشهور بوده است. تعداد رنگهای مصرفی در فرش قم، ابتدا محدود به چهار الی 6 رنگ بوده است اما به موازات تکامل طرح های اولیه فرش، تعداد رنگها نیز در فرش قم افزایش یافته است.:

افزایش تنوع در طرح های فرش قم و تحولاتی که اخیراً در طراحی فرش این استان بوقوع پیوسته است تعداد رنگهای مصرفی در فرشهای قم را به میزان قابل ملاحظه ای افزایش داده است. به گونه ای که در حال حاضر فرشهایی با بیشتر از 40 رنگ مشخص و متمایز طراحی و بافته می شوند.(نمونه بارز این تنوع و زیبایی را میتوان در فرشهای ابریشمی قمات قم به وضوح مشاهده کرد).

ابعاد:

با توجه باینکه قم، شهری زیارتی بوده و پس از مشهد مهمترین شهر مقدس ایران است و از طرف دیگری سجاده جایگاه ویژه ای در ره آوردها و تحفه های سفرهای زیارتی ایرانیان دارد لذا کارگاههای قالیبافی که به تولید سجاده اشتغال دارند در این شهر، توسعه قابل توجهی یافته بودند ولی هم اکنون وبا توجه به تقاضای بازار فرشهای ابریشمی و کرک و ابریشم در ابعاد مختلف از ذرع و نیم تا قالیهای بزرگ در کارگاه های استان بافته میشوند.. با توجه به مطلب فوق و سایر ابعاد رایج در قم می توان طیف قالیهای قمی را به 4 بخش زیر از لحاظ ابعاد تقسیم نمود:

الف) قالیچه های سجاده ای که معمولاً در اندازه 20/2×50/1 متربافته می شوند.

ب) قالی: اندازه قالیهای قم معمولاً 3×2و5/3 ×5/2 و4×3 متر این قالیها برای فرش کردن اتاقها و سالنهای بزرگ به کار گرفته می شوند.

ج) کناره: برای فرش کردن راهروها و راه پله ها از این نوع فرش استفاده می گردد. عرض کناره ها بین 50 تا 100 سانتی متر و درازای آنها بین 2 تا 6 متر می باشد.

د) بیشترین میزان تولید فرش قم از نوع قالیچه و ذرع ونیم می باشد. قالیچه و ذرع ونیم های ابریشمی قم کاربرد وسیعی در تزئین و دکوراسیون اتاقها و سالنهای پذیرایی دارند.

علاوه بر این کارگاه های قالیبافی ، کارگاههای خانگی زیادی نیز در شهرستان قم و روستاهای اطراف آن وجود دارند. امروزه فرش ابریشم. گل ابریشم.کرک و ابریشم و ذرع ونیم قم در بازارهای جهانی به بافت ظریف و طرح اصل و رنگ آمیزی متین و زیبا شهرت یافته است. شهرت و مقبولیت فرش قم به گونه ای است که حتی قالیبافان کشورهایی نظیر هند و پاکستان و چین از طرح های آن اقتباس نموده و فرشهای کپی شده را روانه بازار نموده اند(هرچند هیچگاه نتوانسته و نخواهند توانست گوشه ای از هنرمندی بافندگان و تولیدکنندگان فرش دستباف ایرانی را تولید نمایند).

باتوجه به جمیع مطالب فوق میتوان گفت که فرش دستباف ابریشم قم (درابعادمختلفی چون قالی و قالیچه و ذرع ونیم و...)از زمره فرشهای ابریشمی نفیس کشور بوده و هست و با توجه به رویکرد صادراتی آن میتواند یکی از فعالیتهای مهم دراجرای اقتصاد مقاومتی وباعنایت به ارزآوری بسیارخوب آن خصوصا در تولیدات ابریشمی یکی از کالاهای صادراتی غیرنفتی مهم برای کشور باشد.

 در این بین نقش برند و قالی ابریشمی قمات قم با تولیدات بسیار متنوع تهیه شده از مواد اولیه طبیعی مرغوب و بهترین ابریشم موجود درکنار طرحهای چشم نواز و البته تضمین 30 ساله کیفیت غیر قابل انکار و نقشی بسیار مهم میباشد..

 

               *** بهترین فرش دستباف ابریشم و کرک وابریشم اصل قم را فقط و فقط دربرند قمات پیدا میکنید ***                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

 

آنچه در قالی قم و اصفهان و تبریز میبینید

 

یکجا در برند قمات ببینید.

 

 

 

 


مدیریت(شکاری): 09129615080
مدیر فروش: 09129610489

 قم: چهارراه بازار
تلفن:02537707722

یزد: خیابان مطهری 
تلفن: 03537262525

امروز 45       دیروز 54       هفته گذشته 45       ماه گذشته 3077       همه 132432

Kubik-Rubik Joomla! Extensions